Eskolan edo haurtzaindegian

Eskoletako jolastokiak beti izan dira jolaserako gune garrantzitsua, baina ikasgelan ere gero eta jostailu gehiago egoten da. Haurren interesei edota eskola ziklo horretako heziketa helburuei egokitzen zaion edozein jostailu sar liteke ikasgelan. Inguruaren ezagutza errazten duten baloiak, panpinak, autoak… topa ditzakegu haur hezkuntzako ikasgeletan, lengoaiaren edo kalkulu mentalaren aspektuak indartzen dituztenak lehen hezkuntzakoetan, eta bigarren hezkuntzako geletan, simulazio historikoa edo logika matematikoari dagozkion jolasak eta estrategia jolasak aurki ditzakegu.

Ez da ahaztu behar eskola balio handiko tresna dela jolas tradizionalen bitartez herri kultura helarazteko.

Kalean

Kalea jolaserako ohiko lekua izan da urte askoan zehar, baina, hiri eta herrietako plangintzak ez du beti behar ludiko hau kontuan hartu, eta nabarmen mugatu ditu haurren aukerak. Jolaserako diseinatutako espazioek (parkeek, lorategiek, paseoek…) heldu zein txikien parte hartzea izan behar dute kontuan, baita haur minusbaliatuen integrazioa ere, horiei jolaserako baliabideak emanaz. Guraso eta hezitzaileen aldetik, berriz, haurrei prebentzio eta segurtasun ohiturak erakustea komeni da.

Kalean jolasteko guneek mugimendurako, espazioaren kontrolerako eta taldean jolasteko gonbita egiten dute. Pilota, patinak, bizikleta edota sokasaltoan ibiltzeko gune ezin hobea da kalea.

Etxean

Etxea da jolaserako leku tradizionala, eta gaur egun, aire librean dauden espazioak murriztu direnez, garrantzi handiagoa hartu du. Etxean jolasteak, helduengandik hurbil, jostailuak zaintzeko eta erabiltzeko ohitura positiboak helarazteko aukera ematen du. Haurrak etxean beste haur batzuekin jolasteko aukera baldin badu, prozesua bera aberastu egingo da.

Ohikoa da etxean jolastean, haurrek beren logelan jolastea. Espazio hori segurua izan dadin, jostailuak leku egokian jaso beharko dira. Adibidez, kamioiez betetako kutxa handi batek, haurra era oldarkorrean jolastera bultzatuko du, guztia hustuko du nahi duena topatu arte, eta gero, denak bata bestearen gainean, pilatuta, gordeko ditu. Aldiz, kaxa txiki batean sartu edo gelako lurraren zati bat ‘kamioi aparkaleku’ bihurtzen badugu, errespetu eta sormen handiagoz jolas egiteko aukera emango diogu.

Kontuan izan behar dugu, jostailu askoren pilaketak, jolasa bultzatu baino, oztopatu egiten duela. Kasu honetan hainbat jostailu umeak ezin eskuratu dituen tokian gorde ditzakegu, eta eskura dituenak aldatzen joan.

Haurrek gustuko dute helduen ondoan jolastea eta, sarritan, beraien gela ez ezik, etxe osoa hartzen dute beraientzat. Arriskurik gabeko espazioak moldatzea, garrantzitsua da, beraz. Etxearen dimentsio eta ezaugarriek ere, jolasa mugatuko dute.

NON JOLASTU

Jolasak duen garrantzia ezin da alde batera utzi haur eta gaztetxoen garapenerako baliagarria den neurrian; jolasa haurraren bizitzari atxikirik dago. Jolas egiteko, ordea, leku egokiak behar dira. Edozein gune bihur liteke jolasleku, baina jolas egoki batek espazio egokia behar du, batez ere, jolasteko gogoa bizkortuko duena.

Azken urteetan, gizartearen baitan eta hirigintza arloan izan diren aldaketek, haurrek jolas egiteko dituzten espazioetan ere aldaketa ugari eragin dituzte, jolaserako gune berriak sortuz eta klasikoak definituz. Ikus dezagun zer espaziotan jolasten duten gure haurrek.

Animazio jolasak

LEHOI BATEN BILA (3 urtetik aurrera)

Jokalari bat beste guztien aurrean jarriko da edo, biribila egiten badute, biribilaren erdian kokatuko da. Aurrean dagoenak abestia zatika abestuko du, abestiaren hitzak keinuen bidez antzeztuz. Hori isiltzen denean, beste jokalari guztiek hark esan eta antzeztutakoa errepikatu beharko dute:

LEHOI BATEN BILA NOA: oinez joatearen antzezpena
HANDIENA HARTUKO DUT: besoak asko zabaldu
EZ DUT BELDURRIK: ausarta aurpegia jarri eta hatz batekin ezezko keinua egin
BEGIRA ZENBAT LORE: hatz erakuslearekin lurra seinalatu
AJA, AJA: eskuak gerrian jarri eta gorputza alde batera eta bestera mugitu.


Hemendik aurrera, esaten denaren antzezpena aurrean dagoenak asmatu behar du, eta beste guztiek horrek egindakoa errepikatuko dute.


KOTE KOTE (2 urtetik aurrera)

Jolaskide guztiak lurrean edo aulkietan biribil bat eginez eseriko dira. Abestia abesten duten bitartean, eskuekin izterrak jotzen arituko dira.

1. Lehendabizi, bakoitzak bere izterrak joko ditu: eskuineko eskuarekin eskuineko izterra, eta ezkerreko eskuarekin ezkerreko izterra.
2. Hurrengoan, eskuineko eskuarekin, gure eskuineko daukagunaren ezkerreko izterra joko dugu, eta ezkerreko eskuarekin gure eskuineko izterra.
3. Ondoren, berriro ere, gure eskuineko eskuarekin gure eskuineko izterra joko dugu, eta ezkerreko eskuarekin ezkerreko izterra.
4. Azkenik, gure eskuineko eskuarekin gure ezkerreko izterra joko dugu, eta gure ezkerreko eskuarekin, berriz, gure ezkerrean daukagunaren eskuineko izterra joko dugu.


Mugimendu horiek errepikatzen jarraituko dugu abestia bukatu arte. Orduan besoak altxatuz JEI! esango dugu, eta zutitu eta eskuinean dugun aulkian eseriko gara.
Abestia behin eta berriro errepikatuko dugu, geroz eta azkarrago.

KOTE KOTE KOTE KOTE
ABES(TU) DEZAGUN TXALOKA

KOTE KOTE KOTE KOTE
ABES(TU) DEZAGUN TXALOKA, JEI!


OSO ONDO (3 urtetik aurrera)

Guztiak biribilean daudela, taldekide guztiek abestia abestuko dute. Bitartean lagun bat erdira aterako da, eta nahi dituen mugimenduak egingo ditu abestiaren erritmoari jarraituz. Biribilean dauden gainontzeko taldekideek erdikoak egiten duen dantza imitatu behar dute.


Abestiaren azkeneko esaldia esaterakoan, "jei... hasi dantzatzen", erdiko lagunak biribileko norbaiten izena esan beharko du; hori erdira pasatuko da, eta berriro hasiko da abestia.

OSO ONDO
EGITEN DUZULAKO
MUGITU BESOAK
OLATUAK BEZALA
XUABE, XUABE
XU-XU-XUABE
JEI (izena) HASI DANTZATZEN.

NESKA-MUTILEI EGOKITUTAKO ROLAK

MUTILEN ROLA

Rol ohoretsua da: esparru publikoa gizarte mailan ondo ikusten da eta ekonomikoki ordainduta dago. Esparru zabala eta irekia da rol maskulinoa mugitzen den lekua. Rol honi lotu diezazkiogun gaitasunen artean; segurtasuna, dinamismoa, kritika, independentzia, agresibitatea eta buruzagitza aurkitzen ditugu. Mutilak diren haurrei, bihurritasuna eta aktibotasuna bezalako gaitasunak egokituko zaizkie baita futbolean edo borroketara bezalako jolasetara jarduteko joera ere. Arrarotzat joko da panpinekin jolasten den mutikoa edota kirol zelaian izan beharrean neskekin soka saltoan ar dena.

Umea indarra erabili behar den jolasetara bideratuko da eta kotxeak, pistolak, baloiak edo borrokalarien panpinak izango ditu tresnatzat. Gizarteko ekintzak errepikatzean datza jolasak egiterakoan, mutilak bere rolei loturiko paperak beteko ditu. Adibidez, aita-ametara jolasterakoan, mutikoa aita indartsua izango da, lan egiten duena, inoiz ez du umeen zaintzaren papera eskuratuko.

NESKEN ROLA

Nesken rola ez da mutilena bezain ohoretsua, eta gizarte mailan ez dago ondo ikusita. Isileko rola dela esan dezakegu, esparru pribatuan azaltzekoa bestetik ez dena. Gaitasun ugari badituzte ere, (mutilek ere izan dezaketenak) ez dirudi etxetik kanpo erakutsi daitezkeenik. Zentsu honetan, neskek eta emakumeen urteetan zehar egokitu zaizkien “eginbeharrekoekin” (etxean geratu, familia zaindu, janaria egin,...) egin behar dute aurrera. Hau dela eta, berdintasunerako bidea nahiko zaila suertatzen da, urteetan pairaturiko jarrera horrek egungo gizartea baldintzatu baitu.

Neskei egokitu ohi zaizkien gaitasunen artean honako hauek aurki ditzakegu; hunkiberatasuna, sentsibilitatea, intuizioa, sumisioa, ahultasuna eta aldakortasuna daude. Bestetik, mantsotasuna, pasibitatea, beldurra eta azalkeria belazako baloreak atxikitzen zaizkie. Horrela, neskak ama-aitetan jolasteko, bere itxura zaintzeko edo txutxu-mutxuka ibiltzeko joerekin asozioatuak izango dira. Eta, ondorioz, futbolean edo kirolean aritzen den neska “marimatxo” bezalako ez-izenak jasoko ditu.



Neska-mutilei egokitzen zaizkien rol eta jarrera guzti hauen errudun nagusia gizartea dela esan behar dugu. Gizarte honek oso barneraturik ditu urteetan zehar indarrean egondako balore sexista eta diskriminatzaileak eta asko kostatzen zaio horietatik aldentzea. Pentsamendu horren kontra azaltzen bagara ere, konturatu barik jarrera edo komentario diskriminatzaileak egiten ditugu aipaturiko baloreen barneraketa hori dela eta.

Hezkidetza

Zer da hezkidetza?
Baturik eta banaturik, neskato eta mutikoei egindako giza sozializazio prozesua, zeinean helburutzat, jaiotzako jatorria eta sexu izandakoak izanik ere, garapen pertsonala bltzatzen duen jarduera sistematikoa ezartzn den, eraikuntza sozial komuna lortzeko. Berdintasunaren ideologian oinarritzen da, askatasuna, ezberdintasuna eta elkartasuna gehituz.

Jakin beharreko hainbat kontzeptu...
*AURREIRITZI SEXISTAK:Pertsona, objetu eta kontzeptuei buruzko balore epaien formulazioa, generoaren hierarkizazio diskriminatzailetik (emakume=ahula, gizona=gogorra). Pertsona bakoitzak dituen ezaugarri biologikoetatik, zenbait rol edota portaera emakume eta gizonekin lotzean datza.

*BALOREAK:Kontzeptu antolatu eta hierarkizatuak osatzen dituzten gizarte eraikuntzak, gizakien portaerarengan eragina dutenak. Aldatu egiten dira gizarte batetik bestera, kultura batetik bestera, edo aro batetik bestera.

*DISKRIMINAZIO POSITIBOA:Sexu eta talde sozial baten egoera kaltetuaren onarpena eta desoreka hau konpentsatzeko joera. Ekintza positibotik, sexuaren arabera, gure gizartean dauden desberdintasunak konpentsatzeko ezartzen den neurrien multzoa da. Justizia eta konpentsazio ekintza da, baina ez beste sexuaren kontrakoa.

*FEMINISMOA:Doktrina eta mugimendu sozialaren multzoa eta teoria, helburutzat gizonen eta emakumeen estatus sozialak berdintzea duena; gizonek dituzten eskubide berak eskatzen ditu emakumeentzat ere, batez ere berdintasun zibila, juridikoa, ekonomikoa eta profesionala azpimarratzen direlarik.

*GENERO AZTERKETA: Emakume eta gizonen arteko ezberdintasunak identifikatu eta ulertzen saiatzen da, ezberidntasunak bere rol eta erantzunkizunen arabera, baliabideen eskuratze eta kontrolaren arabera, bere behar eta interesen arabera, baliabideen eskuratze eta kontrolaren arabera.

*ROLA:Rola edo paper soziala da zeregin eta eginkizunen, bai eta portaeren itxarobideen multzoa. Elementu horien guztien oinarria da pertsona bakoitzak talde sozial konkretu batean duen egoera edo estatusa. Aipa daitezke rol tradizional maskulinoak eta femeninoak, gizartearen eremu publikoei eta pribatuei dagozkienak.